SWOT چیست؟ + روش اجرا + مثال
تحلیل SWOT و استراتژیهای آن برای موفقیت کسبوکار
قبل از چیدن استراتژی برای بخشهای مختلف کار مانند تولید محتوا، لازم است بدانید که در چه شرایطی قرار دارید. تحلیل SWOT یکی از راههایی است که با آن متوجه میشوید در کدام بخش از کسبوکارتان دچار مشکل شدهاید یا نقاط قوتتان به چه شکلی است. بعد از ارزیابی وضعیت کلی کسبوکارتان با این روش، میتوانید قدمهای درستی برای رسیدن سریعتر و باکیفیتتر به مقصد بردارید.
در این مطلب از ویپدیا به سؤال «تحلیل SWOT چیست؟» جواب میدهیم و چهار عنصر آن را معرفی میکنیم. سپس، از مزایا و انواع استراتژی در این تحلیل صحبت میکنیم و میگوییم که با SWOC چه تفاوتی دارد. اگر این مطلب را تا انتها بخوانید، میتوانید بهراحتی برای هر کسبوکاری که در آن مشغول به فعالیت هستید، تحلیل سوات را اجرا کنید.
SWOT چیست؟
یکی از ابزارهای مدیریت استراتژیک که برای تحلیل بخشهای مختلف کسبوکار به کار میرود، ماتریس SWOT است. این ماتریس را بهشکل اِس،دبلیو،او،تی میخوانند که در زبان فارسی به ماتریس سوات نیز معروف است. این روش تحلیل به شما کمک میکند شرایط حاکم بر محیط را شناسایی کنید و بدانید چه چیزی در داخل سازمان در جریان است.
تحلیل SWOT (یا ماتریس SWOT) چیست؟
زمانیکه از تحلیل SWOT در بخشهای مختلف مانند تبلیغات صحبت میکنیم، منظور ۴ ویژگی است که دو مورد از آنها، نقاط قوت و نقاط ضعف، مربوط به داخل سازمان است و دو مورد دیگر آن، فرصتها و تهدیدها، به محیط خارج از کسبوکار بستگی دارد.
زمانی که این تحلیل را روی کاغذ میآورید، مربع دو در دویی میشود که در یک سمت آن عوامل درونی و در بخش دیگر عوامل بیرونی کسبوکار لیست میشوند. با نوشتن آنها، با وضعیت حاکم آشنا میشوید و با انواع استراتژی در تحلیل SWOT، گامهای بعدی کسبوکارتان را برمیدارید.
عناصر تشکیلدهندۀ SWOT
همانطور که در بالا هم اشاره کردیم، تحلیل SWOT از ۴ بخش تشکیل میشود که هرکدام از آنها به شما نگاه جدیدی نسبت به کسبوکارتان میدهند که در ادامه، هریک از آنها را بهشکل جداگانه معرفی میکنیم. روش وزندهی در تحلیل SWOT به شکل برابر است و همۀ مواردی را که نام میبریم، اهمیت بالایی دارند.
۱) نقاط قوت یا Strengths
در این قسمت ماتریس باید به عوامل داخلیِ مثبتی در کسبوکارتان بپردازید. هریک از آنها نشان میدهند که نسبت به رقبایتان چه برتریهایی دارید. این مسئله در بخشهای مختلف مانند بازاریابی دیجیتال متفاوت است، اما میتوان موارد زیر را ازجمله ویژگیهای مثبت کسبوکارها دانست:
- نوآوری در صنعت
- داشتن سرمایۀ بالا
- استفاده از تکنولوژی
- ارائۀ محصول متمایز
- قیمت رقابتی در بازار
- داشتن مشتریان وفادار
- داشتن کارمندان متخصص
- اجرای برنامههای آموزشی برای کارمندان
۲) نقاط ضعف یا Weakness
هر کسبوکاری در کنار موفقیتهایی که کسب میکند، مشکلات و ویژگیهای منفی هم دارد؛ مسائلی که اجازۀ فعالیت درست را به افراد نمیدهد و عملکرد کسبوکار را دچار مشکل میکند. زمانی که این مسئله رخ میدهد، رسیدن به اهداف تعیینشده بهراحتی ممکن نیست. ازجمله این مشکلات میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کاهش سهم بازار
- عدم فروش کافی
- زنجیرۀ تأمین ناکافی
- عدم جذب مشتری جدید
- برندینگ ضعیف و اشتباه
- نارضایتی و ریزش کارمندان
- عدم بودجه و گردش مالی کافی
- داشتن فاصله از جریان حاکم بر بازار
بهتر است این سؤالات را از خود بپرسید تا جوابهای بهتری برای این بخش تحلیل SWOT پیدا کنید:
- چه مواردی روی کاهش رضایت مشتری تأثیر گذاشتهاند؟
- محصول چه کمبودهایی دارد که نیاز مشتری را رفع نمیکند؟
- استراتژی فروش چه مشکلی دارد که روند فروش کاهش یافته است؟
- افراد بعد از گفتوگو با بخش «ارتباط با مشتری» از چه مشکلاتی صحبت میکنند؟
۳) فرصتها یا Opportunities
فرصتها در تحلیل SWOT عوامل بیرونی هستند که شما هیچ نقشی در بود و نبود آنها ندارید؛ ولی اگر آنها را به کار بگیرید، میتوانید به کسبوکارتان در بخشهای مختلف مانند کمپینهای دیجیتال رونق بدهید. این فرصتها بهصورت همیشگی در اختیارتان نیستند و لازم است آنها را در زمان مناسب بشناسید و بهدرستی از آنها استفاده کنید. بعضی از فرصتها شامل فناوریهای تازه، رویدادهای اجتماعی مختلف و بهترشدن قوانین و سیاستها در بخشهای مختلف کار هستند.
۴) تهدیدها یا Threats
در بخش چهارم ماتریس، تهدیدها حضور دارند که به موارد بیرونیای گفته میشوند که روی کسبوکار شما تأثیر منفی میگذارند و به آن آسیب میزنند. برای مقابله با این موارد، لازم است تا حد امکان آنها را پیشبینی کنید و آماده باشید تا اقدامات درست را در مقابلشان انجام دهید. موارد زیر تنها چند نمونه از تهدیدهای کسبوکارها هستند:
- عدم ثبات در بازار
- استعفای کارمندان فعال
- اعمال تحریمها و فیلترینگ
- ورود رقبای تازه به حوزۀ فعالیت
- افزایش هزینۀ مواد اولیۀ مورد نیاز
- افزایش نرخ تورم، بیکاری و بهره
- رویکارآمدن تکنولوژیهای تازه
- کاهش توان اقتصادی مشتریان برای خرید
انواع استراتژی در تحلیل SWOT
بعد از شناخت عناصر تشکیلدهندۀ این ماتریس، لازم است تدوین استراتژی به روش SWOT را بشناسید که دارای ۴ مدل است. در ادامه این ۴ مدل را نام میبریم و برایتان میگوییم چطور میتوان از آنها استفاده کرد:
- استراتژی تهاجمی یا SO: در این روش باید به فرصتهایی که در محیط وجود دارد نگاه کنید. سپس ببینید که با توجه به نقاط قوتی که دارید، چطور میتوانید از ترکیب آن دو با هم برای بهترکردن کسبوکارتان استفاده کنید.
- استراتژی رقابتی یا ST: در این استراتژی تمرکز روی کمکردن یا ازبینبردن تهدیدهاست. برای این کار، از نقاط قوت خود استفاده کنید.
- استراتژی محافظهکارانه یا WO: با بهکارگرفتن فرصتهایی که محیط در اختیارتان قرار میدهد، نقاط ضعف خود را کمرنگ کنید یا بهطور کامل از بین ببرید.
- استراتژی تدافعی یا WT: در این روش، لازم است ضعفهای خود را از بین ببرید تا از قدرت تهدیدها در مقابلتان بکاهید.
SWOC چیست و چه تفاوتی با SWOT دارد؟
مدل دیگری هم که ممکن است این روزها نام آن را زیاد بشنوید SWOC است و بعضی از سازمانها آن را بهجای تحلیل SWOT به کار میبرند. در این مدل، نقاط قوت، نقاط ضعف و فرصتها همانند تحلیل سوات است، اما بهجای تهدیدهای بیرونی از چالشها (Challenges) استفاده میشود و آنها را برای تحلیل به کار میبرند.
مثالی از تحلیل ماتریس SWOT
در اینجا شرکتی را مثال میزنیم که بخشهای مختلف آن را بررسی کردهایم. حالا قصد داریم تحلیل SWOT را برایش اجرا کرده و استراتژیهایی را که میتوان به کار گرفت، معرفی کنیم.
| نقاط قوت | فرصتها | نقاط ضعف | تهدیدها |
|---|---|
| نقاط قوت: نیروی انسانی متخصص پشتیبانی شبانهروزی مشتریان استفاده از ابزارهای هوش مصنوعی مالکبودن و عدم پرداخت اجاره | نقاط ضعف: برند تازهتأسیس هزینۀ بالای محصول |
| فرصتها: اجرای قوانین مفید برای کسبوکارها افزایش تقاضا در بازار | تهدیدها: فضای رقابتی ناسالم آمدن رقبای تازه به میدان |
- استراتژی تهاجمی: ازآنجاییکه تقاضا در بازار رونق یافته است، از این فرصت استفاده کنید و تمام نیروهای خود را به کار بگیرید تا کمپینهای تبلیغاتیتان را به بهترین شکل اجرا کنند. با این کار، افراد بیشتری شما را خواهند شناخت و تبدیل به مخاطبانتان میشوند.
- استراتژی رقابتی: بهمیدانآمدن رقبای تازه برای هر کسبوکاری ترسناک است؛ اما ازآنجاییکه نیروهای متخصصی در بخش بازاریابی و فروش به کار گرفتهاید، میتوانید از تجربۀ آنها استفاده کنید و مخاطبان را متقاعد کنید که بهسمت شما بیایند.
- استراتژی محافظهکارانه: ممکن است هزینۀ بالای محصول، افراد را از همکاری با شما پشیمان کند؛ اما ازآنجاییکه تعداد مخاطبانتان نسبت به گذشته افزایش یافته است، افراد زیادی در میانشان حضور دارند که به قیمتها اهمیتی نمیدهند و تنها به پاسخ به نیازشان فکر میکنند.
- استراتژی تدافعی: فضای رقابتی ناسالم باعث میشود که اعتماد افراد به کسبوکارتان کم شود. در این زمان، بهتر است روی برندینگ حرفهای تمرکز کنید تا رضایت مشتری را به دست بیاورید و آنها را نسبت به برندتان وفادار کنید.
مزایای تحلیل SWOT
اگر برای تدوین استراتژی بهروش SWOT زمان میگذارید، باید بدانید که این کار چه کمکی به شما میکند. بعضی از مزایای تحلیل SWOT را در ادامه برایتان آوردهایم:
- ارزیابی وضعیت فعلی
- شناسایی عوامل نامطلوب داخلی و خارجی
- آگاهی از وضعیت حاکم بر بازار و میان رقبا
- شناسایی پتانسیلها یا موانع درونی شرکتها
- کمک به تصمیمگیری بهتر درمورد نحوۀ رخدادها
این روش محدودیتهایی هم دارد که هنگام بهکاربردن باید به آنها هم توجه کنید. با درنظرگرفتن محدودیتها، از این روش انتظارات واقعبینانهای خواهید داشت. در تحلیل SWOT، پیداکردن عوامل بیرونی سخت است و ممکن است گاهیاوقات نتوان استراتژی درستی را از میان گزینههای مختلف، برای پیشرفت و بهترکردن کار ارائه کرد.
آیا میدانید تفاوت بین پنج نیروی پورتر و تحلیل SWOT چیست؟
درنهایت…
در این مطلب درمورد تحلیل SWOT صحبت کردیم. آشنایی با این روش استراتژیک به شما کمک میکند نگاهی بهتر به بخشهای مختلف کسبوکارتان داشته باشید. اما همانطور که اشاره کردیم، ایرادهایی هم بر آن وارد است؛ برای استفادۀ بهتر، میتوانید آن را در کنار ابزارهای دیگر مانند ۵ قانون رقابتی پورتر به کار بگیرید.
شناسایی نقاط قوت و ضعف کسبوکار آسانتر از مشخصکردن فرصتها و تهدیدهاست. بهعلاوه، ممکن است بعضی از تهدیدها برای یک کسبوکار، برای شرکتی دیگر امتیاز مثبت به حساب بیایند؛ بنابراین حتماً موقع انجام تحلیل SWOT شرایط را متناسب با کسبوکارتان بسنجید.
منابع
سؤالات متداول
اجزای تحلیل SWOT را نام ببرید
- نقاط قوت
- نقاط ضعف
- فرصتها
- تهدیدها
